Placebo als echt medicijn | Zorgr

Genezen van een medicijn waar niets in zit

Hoe kan dat?

Full width background: 
image/svg+xml

Placebo als echt medicijn

Placebo als echt medicijn

Genezen van een medicijn waar niets in zit. Dat wordt heel kort door de bocht ook wel het placebo-effect genoemd. Jarenlang werd verondersteld dat dit geen effect had; het zou een verzinsel van je brein zijn. Maar na veel wetenschappelijk onderzoek blijkt nu dat een placebo écht lichamelijke verandering teweeg kan brengen. Hoe kan dat precies?

Je noemt iets een placebo-effect wanneer er sprake is van positieve effecten van een ingreep of medicatie, die je niet kunt verklaren op basis van de behandeling zelf. De verklaring hiervoor wordt dan ook gezocht in de verwachting van de patiënt, het vertrouwen in de behandelaar, ervaring van anderen bij een specifieke behandeling en zelfs de fysieke omgeving. Hoe sterker de suggestie dat iets gaat werken, hoe groter het effect.

Relatie behandelaar patiënt

Hoe een behandelaar zich tot je verhoudt, heeft dus veel invloed op het resultaat van de behandeling. Opvallend genoeg blijken opleiding en ervaring niet doorslaggevend om het vertrouwen van patiënten te winnen. Veel belangrijker is de aandacht, tijd, inlevingsvermogen en goede voorlichting die de zorgverlener geeft. Als je namelijk gelooft dat een behandeling gaat werken en je hebt vertrouwen in de behandelaar, dan stimuleert dat je brein tot allerlei lichamelijke processen die je herstel kunnen bevorderen. Verder speelt ook het geloof dat de arts zelf in de behandeling heeft een grote rol. Als hij sceptisch is over de behandeling, dan heeft dat ook invloed op de verwachtingen van de patiënt. En dat kan op zijn beurt weer het resultaat van de behandeling beïnvloeden.

Conditionering

Een deel van het placebo-effect wordt ook verklaard door conditionering. Het lichaam leert van ervaringen, waardoor het in staat is zelf de werkzame stoffen na te bootsen wanneer men eerder een positieve ervaring had met wél een echt werkend medicijn. Je lichaam verwacht dat het weer werkt, ook al is het een neppil. Of wanneer de eerdere ervaring niet positief was, vindt er juist een omgekeerd (Nocebo-) effect plaats. Dit is veelbelovend nieuws voor patiënten; het kan leiden tot minder medicijngebruik. Er wordt daarom steeds meer onderzoek naar het placebo-effect gedaan, er is in Nederland zelfs voor het eerst een wetenschappelijk congres geweest over het placebo effect. 

Placebo-operatie

Een bizar voorbeeld van het placebo-effect is het onderzoek dat ETZ-ziekenhuis in Tilburg heeft uitgevoerd. Gedurende een periode van 5 jaar hebben zij 180 patiënten met een kapotte ruggenwervel als gevolg van botontkalking geopereerd. Dat wil zeggen: bij de helft werd de ‘echte’ ingreep gedaan (cement in de ruggenwervel spuiten) en bij de andere helft deed de arts alsof. Pas als het cement in zijn bijzijn was klaargemaakt en de patiënt verdoofd op de behandeltafel lag, werd er geloot over de ingreep. De uitkomst was voor de onderzoekers nogal onverwacht; gemiddeld genomen waren de placebo-operaties even effectief als de echte ingrepen! Wel zwakte dit effect na verloop van tijd wat af bij sommige patiënten, maar toch blijft het erg indrukwekkend hoeveel invloed een behandelaar én een positieve verwachting van de behandeling heeft op het resultaat! Dat betekent namelijk óók dat bij een echte behandeling het placebo-effect als een soort ‘turbo’ werkt en de uitwerking van de behandeling flink versterkt! 

Effectiviteit

Een ander voorbeeld komt uit een onderzoek dat door de Universiteit van Lissabon is uitgevoerd; het bleek dat patiënten met chronische rugpijn minder pijn ervoeren na drie weken placebo-behandeling in vergelijking met een controlegroep. Het meest opvallende hieraan is dat de patiënten wísten dat het een placebo-pil was. Een placebo werkt dus óók als mensen weten dat ze een neppil krijgen.

De effectiviteit van een placebo is afhankelijk van het type klacht. Hoe meer het 'tussen de oren' zit, hoe sterker het effect zal zijn. Hierom hebben vooral geestelijke klachten en lichamelijke klachten die te maken hebben met het immuunsysteem baat bij het placebo-effect. Immunologische klachten, zoals allergie, eczeem, astma, reageren vaak op gedachten, stemmingen en gevoelens, maar klachten zoals bijvoorbeeld kanker, botbreuken of MS niet of nauwelijks. Hierom hebben placebo's beperkt nut bij serieuze aandoeningen.

Goedkeuring patiënt

Je hoeft trouwens niet bang te zijn dat je tijdens een behandeling een placebo krijgt voorgeschoteld; in de Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) is vastgelegd dat de arts verplicht is jou te informeren over onderzoeken en behandelingen. In de praktijk betekent dat, dat een dokter geen placebo mag geven aan een patiënt zonder diens toestemming.